Konuşmasına ev sahibi Kazakistan’a teşekkür ederek başlayan Cumhurbaşkanı Erdoğan, Türkistan’ın ortak tarihimizdeki derin manasına şu sözlerle dikkat çekti:
"Bu kadim şehir; Orhun Abidelerinden Divânu Lügati't-Türk’e, Kutadgu Bilig’den Dede Korkut’a uzanan ortak hafızamızın adeta canlı abidesidir. Anadolu erenlerinin feyz aldığı Türkistan, geçmiş ile gelecek arasında kurduğumuz sarsılmaz köprünün en güçlü halkalarından biridir."
“‘Dijital vizyonda birlik’ ifadesini eklememizin zamanı gelmiştir”
Zirvede Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nin temsil edilmesinden duyduğu memnuniyeti ifade eden Cumhurbaşkanı Erdoğan, Türk dünyasının teknolojik kalkınma hedeflerini tarihi bir şiarla birleştirerek şu çağrıda bulundu:
"Türk dünyasının ayrılmaz parçası Kıbrıs Türk halkının aramızda temsil ediliyor olmasıdır. Cumhurbaşkanı Sayın Tufan Erhürman’ı Türkistan Zirvesi’nde görmekten büyük bir memnuniyet duyuyorum. Türk dünyasının Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti ile siyasi, ekonomik, kültürel ilişkilerini kuvvetlendirerek sürdürmesini temenni ediyorum. Geleceğin dünyasında daha fazla söz ve etki sahibi olabilmek için özellikle teknolojide iş birliğimizi en üst seviyeye çıkarmak durumundayız. Zirve'mizin yapay zeka ve dijital kalkınma temasıyla gerçekleştirilmesini bu bakımdan çok isabetli buluyorum. Geleceğe yön verme noktasında dijitalleşerek kalkınan Türk dünyası vizyonunu benimsememiz büyük önem taşıyor."
Cumhurbaşkanı, dijital dönüşümün sadece teknik bir süreç değil, aynı zamanda stratejik bir bağımsızlık meselesi olduğunu vurgulayarak vizyonun detaylarını şöyle aktardı:
"Gaspıralı’nın 'dilde, fikirde, işte birlik' şiarına 115 yıl sonra şimdi bizlerin 'dijital vizyonda birlik' ifadesini eklememizin zamanı gelmiştir. Bu vizyon; nitelikli insan kaynağı, güçlü dijital altyapılar ve veri temelli kamu idaresi anlayışı üzerine inşa edilmeli, aramızdaki dijital bağlantısallık kuvvetlendirilmelidir. Ülkelerimiz arasında ortak teknoloji projelerinin geliştirilmesi hiç şüphesiz bu vizyonu destekleyecektir. Dijital dönüşüm sürecinde geri kalmamızın bağımsızlığımızı da tehdit eden bir unsur olacağının farkındayız. Yapay zekanın bir tahakküm aracına dönüşmemesi için bu temayı doğru bir yaklaşımla fırsat zaviyesinden ele almalıyız. İnanıyorum ki; cebir ve algoritmanın babası Harezmî’yi, felsefe ve mantığın piri Farabi’yi, eseriyle tıp bilimine ışık tutan İbn-i Sina’yı, astronomi biliminin önderleri Birunî, Uluğ Bey ve Ali Kuşçu’yu yetiştiren bu münbit topraklardan yeni bilim insanları da çıkaracağız."
Küresel dijital adalet
Teknolojinin gelişiminde uluslararası adaletin tesis edilmesinin önemine değinen Cumhurbaşkanı Erdoğan, Birleşmiş Milletler Teknoloji Bankası ile iş birliğine işaret etti:
"Diğer tüm alanlarda olduğu üzere dijital gelişmişlikte de uluslararası adaletin sağlanması mühimdir. Gelişmiş ülkeler ile en az gelişmiş ülkeler arasındaki dijital uçurumun kapatılması bu bakışımızın esasını teşkil etmelidir. Gebze'de bulunan Birleşmiş Milletler Teknoloji Bankası'yla teşkilatımızın üye ve gözlemcilerinin iş birliğini önemsiyoruz."
Yapay zekanın getirdiği yeni nesil risklere ve siber güvenliğin hayatiyetine dikkat çeken Erdoğan, gelecek dönem hedeflerini şu sözlerle paylaştı:
"Yapay zeka teknolojilerinin beraberinde getirdiği yeni risk alanlarına karşı müteyakkız olmalıyız. Veri bankalarımıza ve kritik ulusal altyapılarımıza yönelik yeni nesil tehditler, dijital dönüşümün dikkatle yönetilmesi gereken boyutlarıdır. Siber güvenlik, bugünün dünyasında tıpkı kara, hava ve denizdeki güvenlik gibi hayati ve zaruridir. Müteakip dönem başkanlığımız sırasında Türk Devletleri Teşkilatı bünyesinde siber güvenlik alanındaki eş güdüm ve iş birliğini daha ileriye taşımayı hedefliyoruz."
Ortak dil, ortak alfabe ve Türk bütünleşmesi
Kültürel bütünleşmenin dijital dünya ile desteklenmesi gerektiğini savunan Cumhurbaşkanı Erdoğan, dil ve alfabe birliği konusundaki görüşlerini şöyle dile getirdi:
"Bugüne kadar kültürel alanda kaydettiğimiz gelişmeler Türk bütünleşmesinin en önemli sütunlarından biri haline geldi. Geçtiğimiz yıl Semerkant'ta düzenlenen UNESCO 43. Genel Konferansı'nda 15 Aralık tarihinin 'Dünya Türk Dili Ailesi Günü' olarak ilanı hepimizin ortak başarısıdır. Ortak Türk Alfabesi'nin; eğitimden kültüre, akademik iş birliğinden dijital dönüşüme geniş bir alanda kullanılması önemlidir. Ortak dilimizin zenginliğini dijital dünyada görünür kılacak Türk Dili Modeli ve benzeri yapay zeka temelli girişimlerin desteklenmesi gerektiğine inanıyoruz. 'Türk Dünyası Sivil Toplum Destek Sistemi' tarzı modellerle bu alanda dijital iş birliğimizi güçlendirebiliriz."
Bölgesel krizler ve stratejik dayanışma
Yakın coğrafyada yaşanan krizlerin dayanışmayı zorunlu kıldığını hatırlatan Cumhurbaşkanı Erdoğan, ulaştırma projelerinin önceliğini vurguladı:
"Yakın çevremizde yaşanan krizler, Türk dünyasının dayanışma içinde hareket etmesinin stratejik değerini bir kez daha ortaya koymuştur. Jeopolitik sınamalar karşısında istişare mekanizmalarımızı ve eş güdümümüzü güçlendirmeliyiz. 'TDT Plus' formatının bir an önce hayata geçirilmesinde fayda görüyoruz. Bizlerin ve bakanlarımızın artan temasları, Türk devletlerinin artık ortak meseleler karşısında üst düzey refleksler kazandığını teyit ediyor. Bugün Hürmüz Boğazı merkezli krizin de gösterdiği üzere; Orta Koridor başta olmak üzere Türk dünyasını birbirine bağlayan ulaşım projeleri daha uzun yıllar önceliğimiz olmayı sürdürecektir."
Savunma sanayiindeki tecrübe paylaşımı konusundaki kararlılığını ifade eden Cumhurbaşkanı Erdoğan, teşkilat üyelerine iş birliği mesajı verdi:
"Filistin, Lübnan, İran, Ukrayna ve daha birçok kriz savunmamızı güçlendirmemiz ve sanayi alanında iş birliğimizi artırmamız gerektiğini işaret ediyor. Türkiye olarak yüksek teknolojiyle şekillendirdiğimiz savunma sanayinde edindiğimiz tecrübeyi teşkilatımızın üyeleriyle paylaşmaya hazırız. Teşkilatımız bünyesinde 'Savunma Sanayi Kurumları Toplantıları'nın düzenli olarak gerçekleştirilmesini önemsiyoruz."
Uluslararası adaylıklar ve gelecek zirve daveti
Türkiye'nin uluslararası platformlardaki adaylıklarına destek isteyen Cumhurbaşkanı Erdoğan, konuşmasını bayram tebriki ve teşekkürlerle sonlandırdı:
“Kasım ayında ülkemizde düzenleyeceğimiz COP31 İklim Konferansı'nı yapay zeka ve dijital teknolojilerin sunduğu imkanları öne çıkaran bir yaklaşımla tasarlıyoruz. Ayrıca tarımsal üretimin desteklenmesi için teknolojinin imkanlarından azami ölçüde istifade etmeyi hedefleyen bir dönüşümün içerisindeyiz. Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Teşkilatı'nın 2027 Temmuz ayında yapılacak Genel Direktörlük seçimine adaylığımızı açıklamış bulunuyoruz. Bu önemli görev için tüm Türk devletlerinin ortak adayı olarak göreceğinize inandığım Dr. Mehdi Eker'e kıymetli desteğinizi bekliyoruz. Yine bu yıl sona ermeden müteakip zirvemizde sizleri Ankara'da misafir etmekten bahtiyar olacağım. Bu vesileyle teşkilatımızın mevcut dönem başkanı can Azerbaycan'a aile meclisimizin bütünleşmesine yaptığı katkılar için teşekkür ediyorum. Değerli kardeşim Sayın Tokayev'e de fevkalade ev sahipliği için bir kez daha teşekkürlerimi sunuyorum. Mübarek Kurban Bayramı'nızı şimdiden tebrik ediyor; huzurlu, bereketli bir bayram geçirmenizi diliyorum. Türkistan Zirvesi'nin Türk dünyası başta olmak üzere tüm dost ve kardeş ülkelere hayırlı olmasını temenni ediyorum.”
