Türkiye Çevre Ajansı (TÜÇA) koordinasyonunda hayata geçirilen sistem kapsamında, DOA logolu plastik, cam ve alüminyum içecek ambalajlarını iade eden vatandaşlara ambalaj başına 1 lira teşvik ödemesi yapılıyor. İlk etapta 2 binden fazla DOA iade makinesi hizmete alınırken, sistemin yıl içerisinde mahalle ve köyler de dahil olmak üzere ülke geneline yaygınlaştırılması planlanıyor.
Marketlerin yanı sıra otel, restoran ve kafe işletmelerinin de sisteme dahil edildiği uygulamayla her yıl yaklaşık 25 milyar ambalajın geri dönüşüme kazandırılması ve ekonomiye 30 milyar liralık katkı sağlanması hedefleniyor. Sistemin aynı zamanda atık yönetiminin etkinliğini artırarak kaynakların daha verimli kullanılmasına katkı sunması bekleniyor.
DOA sistemine ilgi artıyor
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum’un açıkladığı verilere göre, uygulamanın başlamasının ardından 17 günde 33 milyon ambalaj geri dönüşüme kazandırıldı. Sisteme kayıtlı kullanıcı sayısı ise 2 milyonu aştı.
Elde edilen veriler, vatandaşların depozito uygulamasına kısa sürede uyum sağladığını ortaya koyarken, sistemin ülke genelinde yaygınlaşmasıyla birlikte geri kazanılan ambalaj miktarının daha da artması bekleniyor. İade noktalarının artırılması ve vatandaşların sisteme erişiminin kolaylaşmasıyla geri dönüşüm zincirinin daha etkin işlemesi öngörülüyor.
Kaliteli hammadde üretimin önünü açacak
DOA Sisteminin sanayi açısından en önemli katkılarından biri, geri dönüşüm sektörüne düzenli ve yüksek kaliteli hammadde sağlaması olarak değerlendiriliyor.
Evsel atıklarla karışmadan toplanan plastik, cam ve alüminyum ambalajlar, geri dönüşüm tesislerine daha temiz şekilde ulaşıyor. Böylece geri dönüştürülen malzemelerin yeniden üretimde kullanılabilirliği artarken kalite kaybının önüne geçiliyor.
Kaliteli geri dönüştürülmüş PET, cam ve alüminyumun iç piyasada daha fazla bulunmasıyla ambalaj, plastik, cam, metal ve içecek sektörlerinin hammadde ihtiyacının daha büyük bölümünün yurt içinden karşılanması öngörülüyor. Bunun ithal hammaddeye bağımlılığı azaltması, döviz çıkışını sınırlandırması ve üretim maliyetlerini düşürmesi bekleniyor.
Düzenli hammadde akışının geri dönüşüm tesislerinin kapasite kullanım oranlarını artıracağı, yeni yatırım kararlarını destekleyeceği ve sektörün uluslararası rekabet gücünü yükselteceği değerlendiriliyor.
Enerji tasarrufu ve karbon emisyonunda azalma sağlayacak
DOA Sistemi, üretimde enerji verimliliğini artırma potansiyeliyle de öne çıkıyor.
Geri dönüştürülmüş alüminyumun yeniden üretime kazandırılması, birincil alüminyum üretimine göre çok daha düşük enerji tüketimi gerektiriyor. Benzer şekilde geri dönüştürülmüş cam ve plastik kullanımı da enerji tasarrufu sağlarken sera gazı emisyonlarının azaltılmasına katkı sunuyor.
Uzmanlar, sistemin yaygınlaşmasıyla doğal kaynak kullanımının azalacağını, döngüsel ekonomi modelinin güçleneceğini ve Türkiye’nin sürdürülebilir üretim hedeflerine daha hızlı yaklaşacağını değerlendiriyor.
Geri dönüşüm sektöründe yeni yatırım beklentisi
DOA Sisteminin uzun vadede geri dönüşüm sektöründe yeni yatırımları teşvik etmesi bekleniyor.
Düzenli ve öngörülebilir miktarda hammadde temin edilmesi, geri dönüşüm tesislerinin daha verimli çalışmasına imkan sağlayacak. Bu durumun yeni ayrıştırma tesisleri, geri dönüşüm fabrikaları ve lojistik altyapı yatırımlarını destekleyebileceği belirtiliyor.
Sektörde oluşacak yeni yatırım ortamının istihdamı artırması, yerli teknolojilerin gelişimine katkı sunması ve geri dönüşüm sanayisinin uluslararası rekabet gücünü yükseltmesi öngörülüyor. Uzmanlar, DOA Sisteminin yalnızca çevre politikası değil, aynı zamanda sanayi ve kalkınma politikası olarak da değerlendirilmesi gerektiğine dikkat çekiyor.
Türkiye’nin modeli uluslararası alanda ilgi görüyor
Türkiye’nin ülke genelinde uygulamaya aldığı DOA Sistemi, uluslararası basında da dikkat çekti.
Forbes dergisinde yayımlanan analizde, Türkiye’nin 1 Temmuz’da 81 ilde hayata geçirdiği Depozitosu Olan Ambalajlar Sisteminin başta ABD olmak üzere Batılı ülkeler için örnek bir model olduğu belirtildi. Analizde sistemin kısa sürede ülke geneline yayılması, dijital altyapısı, vatandaşlara sunulan teşvik mekanizması ve geri dönüşüm hedefleri öne çıkarıldı.
Uzmanlar, her yıl 25 milyar ambalajın geri dönüşüme kazandırılması ve ekonomiye 30 milyar liralık katkı sağlanması hedeflerine ulaşılması halinde Türkiye’nin geri dönüşüm ve döngüsel ekonomi alanında örnek ülkeler arasında yer alabileceğini değerlendiriyor.
